Hiểu rõ về ấm tử sa Nghi Hưng đang được bày bán – tracu.com.vn


Nghệ thuật Chế tác ấm Tử sa Nghi Hưng


Dùng trà là một phong tục trong sinh hoạt dân gian đã có lâu đời ở nước ta. Tùy điều kiện làm việc, khí hậu từng vùng miền mà mỗi chỗ có biện pháp sử dụng chè và dùng dụng cụ pha chè khác nhau đôi chút. Hiện tại vấn đề thưởng chè cũng dần thịnh hành với các bạn kể cả các bạn trẻ. Dần dần thú chơi ấm tử sa cũng đã lan rộng, việc chơi ấm nó đòi hỏi sự chu đáo, tinh tế lâu dài

Trong bài viết này, chủ yếu Trà Cụ muốn giúp bạn đọc tìm hiểu về am tu sa đang bày bán cùng với mặt hàng gốm sứ, ngày càng nhiều ở các cửa hàng…

Các đặc điểm của ấm tử sa - tracu.com.vn

Là người thích ấm tử sa, chắc mọi người cũng đã nghe nói:
“Thứ nhất Thế Đức gan gà
Thứ nhì Lưu Bội thứ ba Mạnh Thần”

Thế Đức, Lưu Bội và Mạnh Thần là 3 loại ấm chè làm từ đất tử sa, mà hiện nay ai còn giữ được, thì người đó chính là chủ nhân của các đồ vật vô giá. Cũng trong vòng 5 năm gần đây, cùng với đồ vật gốm sứ, các thương lái Trung Hoa còn đem sang thị trường Việt Nam rất nhiều ấm, chén, bộ đồ trà và dụng cụ làm từ đất tử sa, dần dần mọc lên các công ty bán nhỏ và giới chơi ấm Tử sa (sưu tập), cùng với việc uống các loại Trà thiết quan âm

Các dạng ấm Tử sa được bán tại thị trường nước ta rất phong phú, có nhiều món tinh xảo, bắt mắt, nhưng không thấy có các chiếc ấm độc đáo của sản phẩm gốm Tử sa (kể cả các chiếc ấm được các cửa hàng cất gói rất “bí mật”, nói là chỉ để cho người quen, có tiền!). Về chất lượng và giá thành thì thượng vàng hạ cám, bất kể mức giá nào cũng có. Từ chiếc ấm tạo hình bằng tay nghề vụng về, đến những chiếc đặt ở lồng kính có khắc chạm hình và câu đối, với dấu triện, được niêm yết giá khá cao. Nhìn chung, mặt hàng ấm Tử sa được các thương lái đưa vào thị trường VN, thường có 3 loại:

1. Loại ấm rẻ tiền đã nói ở trên, hay những “bộ đồ chè” với đủ bộ sậu: Khay, ấm, đĩa, tách và đồ pha chè nhưng giá bán chỉ từ hai, ba trăm ngàn đồng/bộ (nên nhớ, người sành chơi ấm Tử sa chỉ cốt coi trọng chiếc ấm, ít ai uống chè bằng tách Tử sa, vì không nhìn thấy màu sắc của trà).

2. Loại ấm thông dụng, có thể hãm chè Trà Long Tỉnh dùng mỗi ngày, sử dụng cho một,hai hoặc ba người trở lên.

3. Loại ấm giả cổ, dành cho người sưu tập. Loại này thường làm theo kiểu dáng ấm xưa, hay làm giả ấm nổi tiếng của các nghệ nhân đương thời trong lĩnh vực chế tạo gốm tử sa, với đầy đủ dấu triện ở đáy, nắp và quai ấm. Trước khi đem bán, các ấm này thường được chôn dưới đất một thời gian, hoặc ngâm trong cặn nhớt, mực tàu, cho cũ đi, để làm ra vẻ cổ.

Ngoài 3 loại kể trên, những chiếc ấm Tử sa tiền triệu trở lên đòi hỏi người sưu tầm phải có hiểu biết nhất định về ấm tử sa, mới có thể nhận biết thật giả. Cũng cần nói đến, tại TQ sau Cách mạng văn hóa, công nghệ chế tạo gốm tử sa được nhà nước chủ trương phục hồi, ngoài việc nổi lên các người thợ bậc thầy chế tác ra chiếc ấm tinh tế, hoàn hảo, chẳng những không thua sút các danh gia ngày xưa, mà tài năng của họ còn được khoa học, kỹ thuật tiên tiến trợ giúp, đã cho ra đời các chiếc ấm mới hoặc giả cổ tinh diệu đến mức…thần kinh qủy sợ. Ngay từ những ngày đầu ấm Tử sa thịnh hành trở lại, tại TP.Thượng Hải đã xuất hiện hàng nhái, hàng giả. Năm 1979 ấm Tử sa Nghi Hưng được Công ty Trân Bảo nhập vào Đài Loan, thì năm 1980 ở đây cũng có hàng giả. Lúc đầu, do trình độ làm giả chưa tinh vi nên rất dễ phân biệt, hiện nay muốn phân biệt ấm Tử sa thật-giả, có người nói phải nhờ đến chuyên gia giám định đồ cổ mới đảm bảo chính xác! Đối với những người chuyên sưu tập, do am hiểu về lịch sử cũng như quá trình sản xuất ấm Tử sa, kết hợp với quan sát cốt gốm, cách tạo hình và họa tiết trên ấm, nên chỉ cần “nhìn bằng mắt, cảm thụ bằng tay”, họ có thể nhận biết được hàng thật, hàng giả.

Xuất xứ ấm tử sa nghi hưng

Thành phố Nghi Hưng, xưa là huyện Nghi Hưng thuộc tỉnh Giang Tô, nằm ở bờ hồ Tam Giác Châu chảy ra Trường giang, vị trí cách bờ Tây Thái Hồ (Vô Tích) 64km, cạnh tỉnh An Huy. Làng nghề đồ gốm Nghi Hưng có lịch sử hơn 5.000 năm, tương truyền Phạm Lãi và Tây Thi sau khi giúp Câu Tiễn diệt nước Ngô, đã cùng nhau tới Nghi Hưng sống một đời ẩn dật, lấy nghề làm đồ gốm làm thú vui. Gốm Nghi Hưng được định hình từ thời Tống-Nguyên, đến đời Minh-Thanh mới tiến triển thinhj hành, trong đó gốm tử sa với các tính năng tác dụng, phong cách sáng tạo độc đáo được coi là “bông hoa của kinh đô gốm” đã tỏa hương sắc ra toàn thế giới.

Về việc phát hiện ra quặng thô tử sa, truyền thuyết kể rằng: Vào thời xa xưa, có người thầy tu cứ mỗi khi đi tới thôn Thục Sơn- Nghi Hưng thì đều rao to “Mại phú quý thổ, mại phú quý thổ!” ( Bán đất giàu sang đây), những người dân tại đây tò mò chỉ nhìn ông rồi bỏ đi. Thầy tu thấy người dân dửng dưng, không ai phản ứng gì, càng cố gắng rao thật to “Quý bất dục mãi, mãi phú như hà ?” (Không muốn mua quý, thì làm sao giàu được). Rồi dẫn vài người trong thôn đến chỗ mà ông gọi là “Phú quý thổ”, nằm trong hai ngọn núi Thanh Long và Hoàng Long (trấn Đinh Thục). Ở đây, mọi người tìm thấy đất sét có 5 màu: đỏ, vàng, xanh lục, xanh lam và tím, dùng chế tác đồ gốm rất tốt.

Tử sa là loại gốm từ tự nhiên có đặc điểm nhỏ mịn, hàm lượng khoáng chất cao, tạo hình dễ dàng, nhất là khi dùng tạo đồ vật nhỏ, tinh tế như ấm trà. Người xưa đã tổng kết 5 ưu điểm của ấm Tử sa:

1. Dùng để hãm chè Trà ô long Đài Loan không biến đổi nguyên vị của trà, ”Sắc,hương,vị giai uẩn” (giai uẩn có nghĩa là tiềm tàng). Văn Chấn Hanh đời Minh viết ở tập Trường vật chí: “Ấm Tử sa sử dụng hãm trà chuẩn nhất, đậy nắp thấy hương thơm, giữ nóng tốt”.

2. Thành ấm có nhiều lỗ khí khổng nhỏ li ti, dùng một thời gian có khả năng hấp thu mùi vị chè, chỉ cần đổ nước sôi lên là có mùi vị chè.

3. Nước chè hãm trong ấm để đấy mấy hôm không hề bị thiu.

4. Ấm tử sa dùng càng lâu ấm càng sáng bóng, Ngô Kiến đời Thanh nói: “Ấm Tử sa pha trà hàng ngày, năng lau chùi sẽ tươi mới”. Tham khảo dưỡng ấm tử sa

5. Ấm Tử sa có đặc tính chịu được sự tăng giảm nhiệt độ nóng lạnh tức thời mà không bị rạn nứt, giữ nhiệt tốt, không may sờ vào ấm không bị phỏng.

Theo tài liệu khảo cổ, năm 1976 khi khai quật vùng núi Dương Tiện thuộc huyện Nghi Hưng, các nhà khảo cổ đã tìm thấy di chỉ lò gốm Tử sa có từ đời Tống (960-1297), tuy vậy, phải tới thời Minh nghệ thuật tạo hình những đồ dùng tinh xảo, từ đó ấm chè mới phổ biến. Theo sách Dương Tiện mính hồ lục của tác giả Châu Cao Khởi ghi chép, thì Cung Xuân là người đầu tiên đưa ấm Tử sa từ một đồ vật thủ công thô sơ thành sản phẩm nghệ thuật sáng tạo nổi tiếng từ thời Gia Tĩnh và Chính Đức (triều Minh). Tương truyền, Cung Xuân là người theo hầu chủ nhân Ngô Di Sơn đang theo học ở chùa Kim Sa (Nghi Hưng). Ở chùa có lão sư già làm ấm trà tinh tế, Cung Xuân đã lén học nghề làm ấm trà ơ ông ta. Có lần, Ngô Di Sơn nhìn thấy các ấm chè do Cung Xuân tạo ra, tuy mộc mạc chất phát nhưng hình dạng tao nhã vô cùng, liền nói làm thêm vài sản phẩm, rồi mời các bậc thức giả tới xem, mọi người đều hết lời khen ngợi, tán thưởng. Dần dần ấm Cung Xuân bắt đầu nổi tiếng và một vài năm sau thì nổi danh, người đương thời đua nhau sưu tầm, đến nỗi trong giới sưu tầm cổ ngoạn có câu: ”Ấm Cung Xuân quý hơn vàng ngọc”.

Nghệ thuật Tạo hình ấm Tử sa

Hình dáng ấm Tử sa có thể rất đa dạng và được gói gọn trong bốn chữ “Thiên hình vạn trạng”, nhưng tựu trung những sản phẩm chế tác ra dựa trên 3 biện pháp chế tác căn bản:

1.Làm ấm Tử sa dạng hình học – Sử dụng những đường nét hình học để làm ra sản phẩm, thêm họa tiết trên thân ấm, bao gồm 2 hướng tạo hình chính:

A- Tạo hình ấm tròn: Kiểu dáng ấm Tử sa dạng tròn đa số do những đường nét cong có định hướng và mức độ cong như nhau làm ra, đặc biệt chú ý 5 yếu tố:  tròn đầy, chặt chẽ, hài hòa, vững chãi và uyển chuyển. “Tròn, vững, cân, chính” là điểm bắt buộc nghệ nhân làm ấm phải tuân thủ. Thân ấm, miệng ấm, nắp, đáy, vòi, vai, eo phải cân xứng. Trong cương có nhu, dày mà không nặng, chắc chắn mà không thô kệch, có da có thịt.

B- Tạo hình ấm vuông: Ấm có kiểu vuông còn gọi là ấm Phương chung, đa số từ những đường nét có độ dài, ngắn khác nhau tạo thành. Được gọi là ấm vuông, nhưng có thể là hình khối 4,6 hoặc 8 cạnh. Cấu trúc đường nối liền mạch, cạnh, góc cân đối, tạo cảm giác nhẹ nhàng. Đường thẳng đứng và đường ngang là chính; nét cong, uốn góc là phụ; trục và đường chân trời phải cân đối, chính xác. Núm và nắp ấm tương ứng với thân, 3 chỗ cong của vòi ấm và tay cầm tương ứng trước sau, tạo sự gần gũi, dễ nhìn.

2- Làm ấm Tử sa kiểu tự nhiên: Những nghệ nhân đã áp dụng trí tưởng tượng, qua phương pháp nghệ thuật cách điệu hình ảnh, sự vật trong đời sống lên hình thể vật dụng. Hoặc ở miệng ấm, quai, nắp, núm và các chỗ dễ thấy ở thân ấm được viết thư pháp…những hình ảnh hiện thực hay cách tân. Sinh ra từ tự nhiên mà vượt trội tự nhiên là tiêu chí sáng tạo của những nghệ nhân theo trường phái này.

3- Tạo hình ấm Tử sa kiểu hoa văn khắc nổi: Trên dưới cân đối, thân hòa với nắp, hình dáng đều đặn, họa tiết rõ nét. Từ góc nhìn chính diện từ trên xuống, thân ấm và họa tiết kết hợp hài hòa, sắp xếp tỉ mỉ, có độ nông sâu, phân rõ tối sáng.

Ngày nay, do mức độ cung cầu đã xuất hiện loại ấm Tử sa kết hợp 2 hoặc cả 3 biện pháp làm nói trên. Bằng sự tài hoa và khả năng sáng tạo không có điểm dừng, các nghệ nhân đã bước vào cảnh giới vô vi các chiếc ấm Tử sa “không vuông không tròn”, hoặc “vuông không chỉ một kiểu, tròn không chỉ một dáng”. dáng ấm tử sa các bạn có thể xem qua.